بخشی از وصیتنامه مرحوم محمد صادق فاتح

تولد من تقريباً 1277 در يزد مي باشد و خدا را شکر مينمايم که در يـک خانواده اصيل و نجـيب و خـداپرست بـدنيا آمده ام و در تمام دوره زندگي که از سن چهارده سالگي شروع شده هميشه اوقـات خود را در شـهر هاي مـختـلف بيرجند ، مشهد ،تهران ، کرج صرف امور عمراني و آبادي و اقتصادي و عام المنفعه نموده و در هر قسمت به خواست خداوند متعال با حسن شهرت و اعتبارات خوب و نيکنامي توفيق (از حيث مادي و معنوي ) حاصل گرديده واميدوارم اقداماتيکه اينجانب در زمان حيات در هر قسمت نموده ام بعد از من به فرزندانم و نوه هاي عزيز به نحو احسن تعقيب خواهند نمود و موفق خواهند شد .

اينک لازم است از تـمام همکـاران صالـح و صميـمي از همشـيره زاده ها و آقايـان غضنفر گراميان و رو سا شرکتها و کارمندان و کارگران زراعتي و صنعـتي و غيـره کـه در تـمام امـور در شـهرهاي مختلف و ايجاد شرکتهاي متعدد صميمانه مساعدتهاي لازمـه براي پيشـرفت منـظور نـموده اند تشکر مـينمايـم و از خداوند متعال توفيق و سعادت همه آنها را خواستار بوده و خواهم بود و انتظار دارم کمافي السابق در موسساتي که بمرور زمان بوجود و از هر لحاظ مورد استفاده عامه قرار گرفته و واقعاً حائز اهميت است با مديريت صحيح و سالم نگهداري خواهد شد . اگر خداي نخواسته در ضمن عمل اتفاقـاً فـيمابين روسا اختلاف نـظر حاصـل شود فـوري رفع خواهند نمود که به اصل موضوغ لطمه اي وارد نشود.

محمدصادق فاتح یزدی از نگاه ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

محمد صادق فاتح از بزرگترین سرمایه داران ایران در سالهای پیش از انقلاب ۵۷ بود که در سال ۵۳ توسط سازمان فدائیان خلق ترور شد.
دارایی ها و اقدامات 
کارخانجات وی همچون سایر صنایع بزرگ پس از انقلاب مصادره شد.
وی مالک مجموعه بزرگی از کارخانجات و املاک از جمله کارخانجات روغن نباتی جهان، جهان چیت، پتو بافی جهان، چای جهان، صابون جهان و تعداد زیاد دیگری از اموال منقول و غیر منقول بود و با سرمایه گذاری در بخشها و صنایع مختلف و ایجاد تعداد زیادی فرصت شغلی نقش بسیار مهمی را در اقتصاد کلان کشور و همچنین در عمران و آبادانی شهر کرج ایفا می کرد.
وی همچنین بنیان گذار تعدادی محله واقع در شهر کرج منجمله جهانشهر، کوی کارمندان شمالی، کوی کارمندان جنوبی، چهارصد دستگاه بود که مقدار زیادی از این زمین‌ها را میان کارگران و کارمندان کارخانه‌ها و شرکت‌های خود تقسیم نموده بود.
ترور
وی که اعتصاب کارگران کارخانجاتش را با دعوت از نیروهای امنیتی سرکوب کرده بود، در بیستم مرداد سال ۱۳۵۳ هنگامی که عازم محل کار بود توسط سازمان چریک‌های فدائی خلق ترور شد . این ترور یکی از پر سر و صدا ترین ترورهای دهه پنجاه بود. وی در باغش در جهانشهر کرج دفن شده‌است.
ایشان فعالیتهای زیادی در انجام کارهای خیر و عامل المنفعه داشته و از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
ساخت ورزشگاه و یک باب زورخانه / مرکز فنی حرفه‌ای / سردخانه / بیمارستان / دانشکده اقتصاد / پارک / مدرسه در جهانشهر کرج / ساخت یک واحد خوابگاه به متراژ ۳۴۰۰ متر مربع در کوی دانشگاه در سال ۱۳۴۸ و به موارد بی شمار دیگر در سرتاسر ایران

مطلبی در خصوص آقای فاتح از زبان فضل ا.. ذاکری
کرج و مهاجران یزدی

شرط انصاف نیست اگر بخواهیم از کرج ،حرفی بزنیم و نقش بی چون و چرای یزدی ها ، این مهاجران صبور و زحمتکش را در فرآیند پیشرفت و تحولات شهر نادیده انگاریم. چند سده پیش، زرتشتیان یزدی وقتی عرصه زندگی را در شهر و دیار خود تنگ دیدند، راهی هند شدند و با همت و پشتکار خود در طول چند دهه در عرصه ی صنعت و اقتصاد این کشور جایگاه ویژه ای را برای خود دست و پا کردند.
حدود نیم قرن پیش شرایطی مشابه در یزد، زمینه مهاجرت یزدی ها رابه تهران و کرج ایجاد کرد.
هر چند تاریخ دقیقی از نخستین گروههای یزدی مهاجر در کرج در دست نیست، اما بی تردید چیزی حدود نیم قرن پیش، در شرایطی که یزد یکی از بحرانی ترین دوران خودرامی گذراند، خشکسالی ، قحطی و بیکاری در آنجا بیداد می کرد، گروههایی برای دست یابی به مکانهای مناسب تر برای کار و زندگی راهی تهران شدند و کرج را مکانی مناسب برای اسکان و سرمایه گذاری یافتند.
در جمع مهاجران، سرمایه داران خیرخواهی وجود داشتند که حضورشان مایه رونق اقتصاد و بازار کار در کرج شد.
مرحوم حاج محمدصادق فاتح یزدی و حاج علی مجد از جمله اینان بودند.
مرحوم فاتح با ایجاد چندین واحد بزرگ صنعتی و شهرک هایی چون چهارصد دستگاه و جهانشهر زمینه مناسبی را برای اشتغال فراهم آورد.
خدمات این سرمایه دار خیرخواه در ایجاد منابع درآمدزا نظیر کارخانه های روغن نباتی، چیت سازی و چای جهان خلاصه نمی شود. وی همپای این اقدامات به ساخت مراکز رفاهی و خدماتی نظیر بیمارستان و مرکز آموزش حرفه ای ، سردخانه،زورخانه و مراکز آموزشی اقدام کرد.  
اکنون بعد از گذشت نزدیک به پنجاه سال هنوز در گوشه و کنار شهر نشانه های کاملی از اقدامات عمرانی و خیرخواهانه سرمایه گذاران یزدی به چشم می خورد، هر چند بی توجهی و اهمال و حفظ و حراست از این اقدامات و به وِیژه فضای سبز ایجاد شده در منطقه جهانشهر،لطمه ای جبران ناپذیربه شهرواردآورده است،اما به هرحال نسل جدید یزدی های مهاجر، تلاش می کنند تا دستاوردهای باارزش پیشینیان خود را حفظ کنند. " یزدی ها " اکنون در بخشهای مختلف اداری،عمرانی و خدماتی شهر نقش فعالانه ای ایفا می کنند و خودشان را شهروندان کرجی می دانند و فرزندانشان متولد کرج هستند و به کرجی بودن افتخار می کنند.

دست نوشته هایی در خصوص مرحوم فاتح از دیدگاه وب سایت حامیژه به نقل از ویژه‌نامه نشریه نوین

بررسی نقش محمدصادق فاتح یزدی در توسعه‌ی شهر کرج

 ساخت کارخانه جهان چیت کرج در واقع، چرخشی در فعالیت‌های اقتصادی فاتح از تجارت به صنعت بود. این مسئله، لزوم تمرکز فعالیت‌های او در یک منطقه جغرافیایی مشخص را موجب شد. فاتح، کرج را به این منظور برگزید اما این انتخاب، در راستا و همسو با جریانی کلان‌تر نیز بود. در نیمه اول قرن حاضر شاهد شکل‌گیری واحد‌های صنعتی و علمی متعددی در کرج هستیم که از آن جمله می‌توان به صنایعی نظیر کارخانه قند، کارخانه ذوب آهن، صنایع نساجی مقدم، شرکت فرش ایران، نفت پارس و شرکت اِشتاد اشاره کرد و همچنین از مراکز آموزشی و پژوهشی‌ای چون دانشکده کشاورزی(مدرسه فلاحت)، تعلیمات حرفه‌ای کرج، مرکز اصلاح بذر و نهال، سرم سازی رازی و موسسه استاندارد نام برد. وجود این صنایع و موسسات مختلف در شکل‌گیری ساختار شهر ما نقش عمده‌ای داشته است. فعالیت‌های فاتح نیز در زمره این گروه قرار می‌گیرد. تاثیرات او در کرج به واسطه مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی و در کنار آن برخی فعالیت‌های اجتماعی است که از این میان می‌توان به تاسیس چندین کارخانه و گارکاه، احداث مراکز آموزشی و بهداشتی و شکل‌دهی به دو محله شهری اشاره کرد. در این نوشته سعی خواهیم کرد به بازخوانی این فعالیت‌ها و بررسی تاثیرات آن‌ها بر شهر کرج بپردازیم. به این منظور، فعالیت‌های او را در پنج حوزه اقتصادی، اجتماعی، شهری، خدماتی و زیست محیطی مورد بررسی قرار خواهیم داد.

تاثیرات اقتصادی

تغییر رویکرد فاتح و روی آوردنش به صنعت، در نهایت به تاسیس کارخانجات متعددی در کرج منجر شد. کرج در آن دوره سعی داشت برای خود دو هویت مشخص دست و پا کند: هویت صنعتی و هویت کشاورزی. تاسیس مجموعه کارخانجات «جهان» در شکل‌دهی به هویت صنعتی کرج حائز اهمیت است. تاسیس هفت کارخانه و کارگاه صنعتی از سوی فاتح، در کنار سایر صنایع کرج، موقعیت این شهر را در رتبه‌بندی مناطق صنعتی ایران بهبود بخشید. فاتح، کارخانه «جهان‌چیت» را در 1335 تاسیس می‌کند و سایر فعالیت‌هایش عبارتند از:

·        تاسیس کارخانه «روغن نباتی جهان» در سال 1336

·        تاسیس «کارگاه بافندگی خانوادگی» در سال 1341 (این کارگاه، به دنبال سختی زنان از کار کردن در محیطِ مردانه‌ی جهان‌چیت صورت می‌گیرد و در داخل محله چهارصددستگاه قرار داشته که بسیاری از زنان کارگر آن نیز ساکن همین محله بوده‌اند)

·        تاسیس کارخانه «یخ‌سازی جهان» در سال 1342

·        تاسیس کارخانه «روغن موتور جهان» در سال 1344

·        تاسیس «سردخانه میوه جهان» در سال 1344

·        تاسیس کارخانجات «پلاستیک‌سازی آرمه» در سال 1347

·        تاسیس «شرکت آبادانی جهان»

«کارنامه کرج» می‌نویسد که در سال 47، مجموعه کارخانجاتِ جهان، نقش عمده‌ای در تولیدات صنعتی ایران داشته‌ و اضافه می‌کند که در آن سال، جهان چیت، 15 درصد تولیدات نساجی ایران را به خود اختصاص داده بود و کارخانه پلاستیک سازی آرمه هم حدود یک سوم از محصولاتی چون کیسه گونی، چتائی، رومیزی و پارچه‌های دکوراسیون و توری کشور را تولید می‌کرد. فاتح، کارخانجاتی نیز در دیگر شهرهای کشور داشته که از جمله می‎‌توان به کارخانه چای در رامسر، کارخانه «بسته‌بندی چای جهان» در تهران و کارخانه «پشم‌بافی جهان» در  قاسم‌آباد تهران اشاره کرد.

او در کشاورزی نیز فعالیت‌هایی دارد. از جمله احداث 150 هکتار باغات میوه و حدود 80 هکتار جنگل چوب‌های صنعتی و احداث 5 حلقه چاه عمیق است. این مجموعه، در کنار دانشکده کشاورزی دانشگاه تهران، مرکز اصلاح بذر و نهال و زمین‌های زراعی کرج، موقعیت کشاوزی این شهر را بهبود دادند. همچنین احداث سردخانه جهان در این حوزه حائز اهمیت است؛ سردخانه‌ای با ظرفیت 1200 تن که امکان نگهداری محصولات کشاورزی را برای حدود 10 ماه فراهم می‌آورده است. این سردخانه در شهری ساخته می‌شود که در آن روز‌ها «پایتخت کشاورزی نوین» خوانده می‌شده است.فاتح همچنین، یک دامداری نیز در سال 1341 تاسیس می‌کند که زیر نظر اداره دامپزشکی اداره می‌شده است.

اما مهمترین تاثیر فعالیت‌های اقتصادی فاتح، ایجاد فرصت‌های شغلی جدید در کرج بوده است. بنابر آنچه «کارنامه» نوشته، در سال 1347 تعداد کارگران و کارمندان مجموعه صنعتی و کشاورزی جهان در شهر کرج بالغ بر 3000 نفر بوده است. این افراد در نساجی، روغن نباتی، روغن موتور، پلاستیک‌سازی، یخ‌سازی، سردخانه، دامداری و کشاوزی اشتغال داشته‌اند. اگر بعد خانوار را در آن سال‌ها 5 نفر در نظر بگیریم یعنی هر خانواده شامل پدر، مادر و سه فرزند باشد، به این ترتیب، تنها در سطح شهر کرج حدود 15 هزار نفر از این مجموعه به صورت مستقیم ارتزاق می‌کرده‌اند. با توجه به گستره کشوری بازار محصولات این کارخانجات، این عدد در سطح ملی، بزرگ‌تر هم بوده است.

تاثیرات اجتماعی

با ایجاد فرصت‌های شغلی در کرج، امواج مهاجرتی بزرگی به این شهر آغاز می‌شوند. یکی از این جریان‌های مهاجرتی، به واسطه کارخانجات جهان شکل‌ می‌گیرد. این جریان که غالبا از یزد به سوی کرج است با نیت کار در این کارخانجات رخ داده و خود فاتح نیز در شکل‌دهی به آن، بی‌تاثیر نبوده است؛ چرا که به قول یکی از همین مهاجران، فاتح که خود نیز یزدی بود با این مهاجران، زبان مشترک داشت و از این رو تمایل بیشتری به استفاده از کارگران یزدی از خود نشان می‌داد. خصوصا آن‌که بسیاری از این کارگران به علت خشکسالی در یزد، زمین و سرمایه خود را از دست داده بودند. به این ترتیب، حضور این کارخانه‌ها به شکل‌گیری یک گروه از مهاجران یزدی در کرج منجر می‌شود؛ مهاجرانی که امروز به عنوان یکی از گروه‌های قومی بارز این شهر شناخته می‌شوند و جالب توجه آن‌که «400 دستگاه»، محله‌ای که امروز به یزدی نشین بودن شهرت دارد، در واقع کوی کارگران کارخانه جهان‌چیت بوده است.

از دیگر فعالیت‌های فاتح، ساخت مدرسه و آموزشگاه‌ است. او دبستان فاتح را در 1335 و دبستان تعاونی جهان‌چیت را در 1343 احداث می‌کند که هر کدام شش کلاس داشته‌اند. علاوه بر کرج، دو دبستان دیگر نیز می‌سازد که یکی در تهران و دیگری در مهرآباد مشهد است.  ایجاد دو ساختمان پیکار با بی‌سوادی برای کارگران و ساکنین محل نیز با پی‌گیری و حمایت سندیکای کارگری انجام می‌گیرد. اما تاثیرگذارترین فعالیت او در این زمینه، احداث «آموزشگاه حرفه‌ای فاتح» است که امروز به نام مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای شناخته می‌شود. ساخت این آموزشگاه، با توجه به رشد جمعیت و تغییر شیوه معیشت از کشاورزی به صنعت جایگاه ویژه‌ای دارد. این تحولات، در آن سال‌ها به لزوم آموزش‌های تخصصی و فنی برای گروه‌های مختلف مردم دامن‌زده بود و در ارتقاع سطح کیفی و دانش فنی اهالی کرج و در سطحی وسیع‌تر، منطقه و ایران موثر بوده است. بسیاری از کرجی‌ها از خدمات آموزشی رایگان آن استفاده کرده‌اند.

تاثیرات در ساختار شهری

فاتح به موازات فعالیت‌های صنعتیش، با کمک یک مهندس خارجی که عده‌ای می‌گویند روسی بود و عده‌ای فرانسوی یا آلمانی، شروع به قطعه‌بندی زمین‌های اطراف و خیابان‌کشی آن‌ها می‌کند. این کار در نهایت به ایجاد دو محله «400 دستگاه» و «جهانشهر» منجر می‌شود. 400 دستگاه که در ابتدا آن را «جهان‌آباد» یا «کوی کارگران جهان‌چیت» نامیده بودند، در ضلع جنوبی کارخانه جهان‌چیت قراردارد. این بخش، به عنوان یک مجموعه 400 واحدی در نظر گرفته شده بود که تنها 200 واحد آن اجرایی شد. خیابان بهشتی در این تقسیم‌بندی نقش یک مرز را بازی می‌کند. در سمت جنوب این خیابان کارخانه‌های جهان‌چیت، روغن نباتی جهان و 400 دستگاه قرار دارند و در شمال این خیابان جهانشهر. این تقسیم‌بندی در خود، نوعی از قشربندی اجتماعی را رعایت کرده است. در بخش جنوبی یا 400 دستگاه، کوچه‌ها و خیابان‌های باریک‌تر و خانه‌هایی با متراژ کمتر تعریف شده‌اند اما در بخش شمالی، خیابان‌ها و کوچه‌ها پهن‌تر بوده و متراژ قطعات مسکونی بزرگ‌تر می‌شود. شاهد این قشربندی نیز وجود دو کوچه 6 دستگاه و 8 دستگاه در جهانشر آن روزگار است. این‌ها در حقیقت، خانه‌هایی بودند که در اختیار کارمندان کارخانه‌های جهان قرار داشتند.

تاثیرات خدماتی

فعالیت‌های فاتح در این دو محله‌ی شهری تنها به خیابان‌کشی، ساخت خانه‌های مسکونی و مدرسه ابتدایی محدود نمی‌شود. در محله 400 دستگاه، تا پیش از آن‌که لوله‌کشی آب آشامیدنی به خانه‌ها برسد، یک لوله، آب آشامیدنی را تا سر کوچه‌ها می‌آورده و در سر هر کوچه یک شیر فشاری قرار داشته است. درمانگاه راست‌روش فعلی و مسجد جامع چهارصد دستگاه نیز از دیگر ساخت و سازهای خدماتی او در 400 دستگاه است. دیگر کارهای خدماتی او در جهانشهر عبارتند از اهدا زمین و مبلغ یک میلیون ریال جهت ساخت بیمارستان شهید مدنی(شیروخورشید سابق)، اهدا زمین ساختمان هلال احمر(شیروخورشید سابق)، ساخت کافه جهان، اهداء زمین برای قبرستان حاجی‌آباد و ساخت زورخانه فاتح. ساخت مسجد رسول اکرم نیز که پس از فوت او به پایان می‌رسد با اهداء زمین و تخصیص یک میلیون و 500 هزار ریال اعتبار توسط او انجام می‌گیرد. از دیگر ساخت و سازهای خدماتی او که ظاهرا نیمه تمام می‌ماند آموزشگاه پرستاری و پرورشگاهی جهت نگهداری 250 کودک در کرج بوده است. معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه تهران نیز در سایت خود، نام او را جزء خیرین ساخت خوابگاه‌ها آورده از او و بابت ساخت خوابگاهی برای دانشجویان یزدی و مشهدی این دانشگاه در سال 1354 تقدیر کرده است.

تاثیرات زیست محیطی

در میان کارهای فاتح، آنچه بیش از دیگر کارهایش به همان قوت پیشین پابرجاست درخت‌های کهن سالی هستند که هنوز هم جهانشر را از دیگر بخش‌های شهر کرج متمایز می‌کنند. بخش قابل توجهی از زمین‌های سبز و پارک‌های امروز کرج، حاصل فعالیت‌های اقتصادی و کشاورزی فاتح است. امروز، باغ‌های جهانشهر یکی از سرمایه‌های محیط زیستی کرج محسوب می‌شود و در تعریف کرج به عنوان یک باغ‌شهر نقش به سزایی دارند. در کنار این باغ‌ها، کاشت درخت در حاشیه خیابان‌های جهانشهر نیز جالب توجه است. درخت‌هایی که هنوز با ساختمان‌های سر به فلک کشیده جهانشهر، زورآزمایی می‌کنند.

قطعا کسب سود، مساله‌ایست که برای هر سرمایه‌داری حائز اهمیت است و فاتح نیز از این قضیه مستثنی نیست. او به عنوان یکی از سرمایه‌دارن مطرح زمان خود، فعالیت‎‌های اقتصادی متعددی داشته اما حاصل این فعالیت‌ها در بسیاری از جنبه‌های اقتصادی، اجتماعی، خدماتی، شهری و زیست محیطی کرج بصورت مستقیم یا غیرمستقیم تاثیرگذار بوده است. در کرج آن دوره، بجز فاتح می‌توان از سرمایه‌داران دیگری چون عظیمی، اسلامی، ترقی، کمالی، لیستر و افراد دیگری نام برد که هرکدام به نحوی در شکل‌گیری و توسعه این شهر نقش داشته‌اند.

جهانشهر کرج از نگاه ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

جهانشهر یکی از محله‌های شهر کرج در استان البرز ایران است.
جهانشهر از شمال محدود به حاجی‌آباد است واز غرب محدود به کوی کارمندان شمالی از جنوب محدود به محله چهارصددستگاه واز شرق نیز به بلوار طالقانی شمالی محدود است. نام جهانشهر برگرفته از نام جهان همسر محمد صادق فاتح موسس محله جهانشهر است.
پیشینه
در قدیم جهانشهر دارای باغات فراوانی بوده که در طی ۵۰ سال اخیر با ساخت و سازهای بیشماری روبرو شده و بسیاری از این باغات رو به ویرانی رفته‌اند. یکی از معروفترین افرادی که باغ‌های زیادی در جهانشهر داشته و باغ‌هایش اکنون رو به ویرانی است، محمد صادق فاتح است.